Khi nhắc đến “Bo bo”, người Việt thường có hai luồng cảm xúc trái ngược: Một là nỗi ám ảnh về những bát cơm độn thời bao cấp, hai là vị ngọt thanh mát trong ly chè sâm bổ lượng chốn Sài Thành. Tại sao lại có sự khác biệt này?
Sự thật về cái tên: “Bo Bo” là ai?
Thực tế, có một sự nhầm lẫn rất lớn về tên gọi này tại Việt Nam:
-
“Bo bo” thời bao cấp (Sorghum): Vào những năm 70-80, loại hạt màu đỏ hoặc vàng nâu, cứng ngắc, phải ngâm và hầm rất lâu mới ăn được (mà vẫn rất khó ăn) được gọi là “bo bo”. Thực chất đó là hạt Cao Lương. Nó là ký ức gian khó của một thời tem phiếu.
-
“Bo bo” trong ly chè (Job’s Tears/ Coix Seed): Đây mới chính là nhân vật chính của chúng ta – hạt Ý Dĩ. Hạt này màu trắng, tròn mẩy, có rãnh nhỏ ở giữa, khi nấu lên dẻo, mềm và bùi như ngọc trai. Người miền Nam quen gọi nó là “Bo bo” (trong món sâm bổ lượng), còn Đông Y gọi là “Ý Dĩ”.
Nguồn gốc: Người bạn lâu đời chứ không phải “khách lạ”
Khác với Diêm Mạch (Quinoa) hay Hạt Chia là những “ngôi sao mới nổi” du nhập từ phương Tây hay Nam Mỹ gần đây, hạt Ý Dĩ là người bản địa của vùng Đông Nam Á và Bắc Ấn Độ.
-
Xuất hiện từ khi nào? Không có mốc thời gian cụ thể hạt Ý Dĩ “vào” Việt Nam, bởi vì loài cây này mọc hoang ở các vùng núi ẩm mát của nước ta (như Lai Châu, Thanh Hóa, Nghệ An) từ hàng ngàn năm trước.
-
Trong các sách y học cổ truyền xa xưa như “Nam Dược Thần Hiệu” của Tuệ Tĩnh (thế kỷ 14), Ý Dĩ đã được nhắc đến như một vị thuốc quý giúp bồi bổ cơ thể, lợi tiểu và làm đẹp da.
Tuổi thơ với cây “Cườm Thảo”
Ở các vùng quê Việt Nam xưa, cây Ý Dĩ mọc hoang còn được gọi là cây Cườm Cườm hay Cườm Thảo. Lũ trẻ con ngày xưa thường hái những hạt già có vỏ cứng bóng loáng (loại chưa bóc vỏ), xâu thành chuỗi vòng đeo cổ hay vòng tay. Hạt cườm cứng như đá, màu trắng xám hoặc nâu bóng, là món đồ trang sức thiên nhiên gắn liền với ký ức đồng quê của biết bao thế hệ.
Từ vị thuốc cổ truyền đến “Siêu thực phẩm” hiện đại
Trước đây, người Việt chỉ quen dùng Ý Dĩ trong:
-
Thuốc Bắc/Thuốc Nam: Để chữa bệnh thấp khớp, thanh nhiệt.
-
Ẩm thực Hoa – Việt: Món gà hầm thuốc bắc, cháo lươn ý dĩ, và nổi tiếng nhất là món chè Sâm Bổ Lượng (Ching bo leung) giải nhiệt mùa hè.
Ngày nay, khi xu hướng thực dưỡng lên ngôi, Ý Dĩ đang “hồi sinh” mạnh mẽ. Với hàm lượng chất xơ cao, không chứa Gluten và khả năng làm trắng da tự nhiên, Ý Dĩ đang được thế giới săn đón như một loại “Superfood của Châu Á”, sánh ngang với Yến mạch hay Diêm mạch.
